Đôi đũa quen thuộc trong mâm cơm người Việt bắt nguồn từ đâu?

Từ thói quen rất xa xưa

Ở phương Tây, người ta quen dùng dao, thìa, nĩa. Mỗi dụng cụ đảm nhận một việc riêng: cắt, xúc, gắp. Còn ở các nước Á Đông, trong đó có Việt Nam, chỉ cần một đôi đũa là đủ cho cả bữa ăn.

Theo nhiều nhà nghiên cứu, cách dùng đũa của người Á Đông bắt nguồn từ việc quan sát các loài chim - dùng “mỏ” để gắp thức ăn. Trong khi đó, dao nĩa của phương Tây lại giống như móng vuốt, phù hợp với kiểu ăn thịt và thực phẩm lớn.

Với cư dân trồng lúa nước như người Việt, bữa ăn gắn liền với cơm, canh, rau và các món được nấu chung. Hạt gạo nhỏ, mềm và dễ dính vào nhau, phù hợp để gắp bằng đũa. Đũa cũng tiện khi gắp thức ăn từ tô canh hay mâm cơm chung, điều mà thìa hay dĩa khó có thể làm trọn vẹn.

Một đôi đũa - nhiều chức năng

Điều thú vị là tuy chỉ gồm hai chiếc que nhỏ, đôi đũa lại rất linh hoạt. Người Việt có thể dùng đũa để gắp, xé, trộn, dầm hay vét thức ăn trong bát. Về mặt vật lý, đũa giống như phần kéo dài của ngón tay, hoạt động theo nguyên lý đòn bẩy, giúp mình với tới những món ăn ở xa.

Ngày xưa, vật liệu làm đũa thường là tre, trúc hoặc gỗ - những thứ sẵn có trong đời sống. Từ đó, đôi đũa dần trở thành một phần tự nhiên của bữa cơm Việt.

Không chỉ là dụng cụ ăn uống

Đôi đũa trong mâm cơm còn phản ánh cách người Việt nhìn về bữa ăn.

Người Việt thường ăn chung mâm, cùng gắp thức ăn từ các món đặt ở giữa. Đôi đũa vì thế không chỉ dùng để ăn, mà còn là cầu nối giữa mọi người. Bữa cơm không chỉ để no bụng, mà là lúc cả nhà ngồi lại, chia sẻ và trò chuyện.

Trong những bữa tiệc, cỗ truyền thống, phép tắc dùng đũa lại càng được coi trọng. Trước khi gắp thức ăn cho bản thân, người ta thường dùng đũa sạch để mời người khác - một cử chỉ thể hiện sự tôn trọng và lòng hiếu khách. Khi muốn mời món cho người bên cạnh, người Việt thường đảo đầu đũa để gắp bằng đầu chưa dùng - một hành động nhỏ nhưng thể hiện rõ nét văn hóa ứng xử tinh tế và sự quan tâm đến người khác.